District Competitiveness Index 2015 - Lao Cai province

My presentation at the Launching Ceremony of Lao Cai's 2015 District Competitiveness Index.

A handbook for business associations in Vietnam

Hi! This post is for a brief introduction of a new book which I jointly engaged in writing.

Book title: A journey toward linkage: Best practices of Vietnamese Business Associations and Self-assessment tool (in Vietnamese: Hành trình hướng tới sự liên kết: Thực tiễn tốt trong hoạt động và công cụ đánh giá năng lực hoạt động của hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam)

You can view/download it through the link below. The ebook is available in both English and Vietnamese version.

Link download (pdf): English, Vietnamese

The report “A journey toward linkage: Best practices of Vietnamese Business Associations and Self-assessment tool” has been conducted in the framework of “Effective business association for dynamic and comprehensive development in Vietnam” Program run by The Asia Foundation (TAF) and funded by Department of Foreign Affairs and Trade of Australia (DFAT). The program aims at competence raising for business associations in Vietnam for better serving of its members, and as such enhancing participation of these stakeholders in development of policy and legal system toward dynamic and comprehensive development in Vietnam.

The report consists of two main parts. Part I “Good practice of Business Associations Activities” provides analysis and summary of good practice by Vietnamese business associations. Part II “Proposal of Self-assessment Toolkit for Business Associations” delivers a simple set of indicators for business assocciations to self-assess their capacities.

------

As a member of this project team, I joined 2 field trips to conduct interviews with Vietnamese business associations and then was responsible for writing up four main sections of the report. The value of the report has been appreciated by many associations recently. That's a very good news for our team!

I am really gratifying to know that my team's efforts have been affecting the development of Vietnamese business associations in such a positve way. :)

International Trade reading list

Below is the reading list to learn about international trade. This list is introduced by Tyler Cowen, an economist, who is running the Marginal Revolution blog. I show here all of his post for reading.

---

Books: Jacob Viner, Studies in the Theory of International Trade (on-line, optional).

All videos can be found on MRUniversity.com, if not in the international trade section than in the development economics class or a few on Mexico in the Mexico class.  In general I recommend viewing the videos before tackling the readings.

I. Comparative advantage and free trade

1. Bernhofen, Daniel and John C. Brown. 2005. “An Empirical Assessment of the Comparative Advantage Gains from Trade: Evidence from Japan.” American Economic Review.
2. Autor, David H. David Dorn and Gordon H. Hanson. Untangling Trade and Technology: Evidence from Local Labour Markets. The Economic journal, 2015, 125 (584), p. 621 – 646.
3. Acemoglu, Daron, David Autor, David Dorn, and Gordon H. Hanson. 2014. “Import Competition and the Great US Employment Sag of the 2000s.” NBER Working Paper.
4. Feenstra, Robert C. 2008. “Offshoring in the Global Economy.” Ohlin Lecture Series, Lecture 1 only, through p.66 only.
5. Grossman, Gene M. and Esteban Rossi-Hansberg. 2006. “The Rise of Offshoring: It’s Not Wine for Cloth Anymore.” Federal Reserve Bank of Kansas City.
6. Donaldson, David. 2011. “Trade and Labor Markets.” powerpoint.
7. Khandelwal, Amit. 2009. “The Long and Short (of) Quality Ladders.” Review of Economic Studies.
8. Baldwin, Richard. 2011. “How Trade and Industrial Organization After Globalization’s 2^nd Unblundling: How Building and Joining a Supply Chain are Different and Why it Matters.” NBER Working Paper. Also this is a chapter in the NBER book Globalization in an Age of Crisis: Multilateral Economic Cooperation in the Twenty-First Century (2014), Robert C. Feenstra and Alan M. Taylor, editors, pp. 165–212.
9. Goldberg, Pinelopi Koujianou and Nina Pavcnik. 2007. “Distributional Effects of Globalization in Developing Countries.” Journal of Economic Literature.
10. Tyler Cowen, “Why the theory of comparative advantage is overrated,” Marginal Revolution blog post, http://marginalrevolution.com/marginalrevolution/2013/09/why-the-theory-of-comparative-advantage-is-overrated.html
11.  
12. Videos: The two videos on Comparative Advantage, Sources of Comparative Advantage, Development and Trade, empirical evidence, Evidence on Comparative Advantage from Japan, Factor price equalization, Specific Factors Models, Economics of Offshoring, The Rybczynski Theorem, Trade, Investment, and Migration as Substitutes, Unbundling the Supply Chain.

II. Tariffs

1. Paul Krugman. “The One-Minute Trade Policy Theorist.” (powerpoint)
2. The Economic Benefits of U.S. trade, Office of the President of the United States, May 2015.
3. Broda, Christian, Nuno Limao, and David Weinstein. 2008. “Optimal Tariffs and Market Power: The Evidence.” American Economic Review.
4. Arkolakis, Costas, Arnaud Costinot and Andres Rodriguez-Clare. 2012. “New Trade Models, Same Old Gains?” American Economic Review.
5. Melitz, Marc J. “The Impact of Trade on Intra-Industry Reallocations and Aggregate Industry Productivity,” Econometrica 2003.
6. Kehoe, Timothy J. and Kim J. Ruhl. 2006. “How Important Is the New Goods Margin in International Trade?” NBER Working Paper, and now just published, Journal of Political Economy 2013.
7. Bernhofen, Daniel M., Zouheir El-Sahli, and Richard Kneller. 2012. “Estimating the Effects of the Container Revolution on World Trade.” University of Nottingham Discussion Paper Series.
8. Nunn, Nathan and Daniel Trefler. 2010. “The Structure of Tariffs and Long-Term Growth.” American Economic Review.
9. Dave Donaldson, “Trade and Growth (Empirics)”, MIT Lectures notes.
10.  
11. Videos: Tariffs v. Quotas, International Trade Disciplines Monopolies, Monopolistic Competition and International Trade, Effective rate of protection, Theory of Optimal Tariffs, Trade and Variety, Does “fair trade” help?, Malawi restrict trade in corn, Market reforms in Bangladesh, John Stuart Mill Terms of trade, The Shipping Container.

III. Heckscher-Ohlin and factor abundance theories of trade

1. Helpman, Elhanan. 1999. “The Structure of Foreign Trade.” Journal of Economic Perspectives.
2. Debaere, Peter. 2003. “Factor Abundance and Trade.” Journal of Political Economy.
3. Deardorff, Alan V. 1979. “Weak Links in the Chain of Comparative Advantage.” Journal of International Economics.
4. Trefler, Daniel. 1993. “International Factor Price Differences: Leontief Was Right!” Journal of Political Economy.
5. Davis, Donald R. and David E. Weinstein. 2001. “What Role for International Trade.” NBER Working Paper.
6. Davis, Donald R. 1995. “Intra-Industry Trade: A Heckscher-Ohlin-Ricardo Approach.” Journal of International Economics.
7. Trefler, Daniel. 1995. “The Case of the Missing Trade and Other Mysteries.” American Economic Review.
8. Costino, Arnaud and Jonathan Vogel. “Beyond Ricardo: Assignment Models in International Trade,” NBER Working Paper, October 2014.
9. Videos: What is at Stake in Trade Theories?, The Heckscher-Ohlin Theorem, Evidence on the Heckscher-Ohlin Theorem.

IV. Increasing Returns

1. Donaldson, David. “Increasing Returns to Scale and Monopolistic Trade.” Powerpoint, on-line, http://economics.mit.edu/files/7444
2. Helpman, Elhanan. 1987. “Imperfect Competition and International Trade: Evidence from Fourteen Industrial Countries.” Journal of the Japanese and International Economics.
3. Davis, Donald R. and David E. Weinstein. 2003. “Market Access, Economic Geography, and Comparative Advantage: An Empirical Test.” Journal of International Economics.
4. Antweiler, Werner ; Trefler, Daniel.  Increasing Returns and All That: A View from Trade, American Economic Review, 1 March 2002, Vol.92(1), pp.93-119.
5. Debaere, Peter. 2005. “Monopolistic Competition and Trade, Revisited: Testing the Model Without Testing for Gravity.” Journal of International Economics.
6. Yi, Kei-Mu. 2003. “Can Vertical Specialization Explain the Growth of World Trade?” Journal of Political Economy.
7. Harrigan, James. 2001. “Specialization and the Volume of Trade: Do the Data Obey the Laws?” NBER Working Paper.
8. Bernard, Andrew B. ; Jensen, J. Bradford ; Redding, Stephen J. ;Schott, Peter K. “Firms in International Trade,” Journal of Economic Perspectives, 1 July 2007, Vol.21(3), pp.105-130.
9. Helpman, Elhanan.  Foreign Trade and Investment: Firm‐level Perspectives,” Economica, 2014, Vol.81(321), pp.1-14.
10. Tybout, James R. 2001. “Plant- and Firm-Level Evidence on “New” Trade Theories.” NBER Working Paper.
11. Bernard, Andrew B. and J. Bradford Jensen. 2004. “Why Some Firms Export.” Review of Economics and Statistics.
12. Baldwin, Richard ; Harrigan, James.  Zeros, Quality, and Space: Trade Theory and Trade Evidence,” American Economic Journal: Microeconomics, 1 May 2011, Vol.3(2), pp.60-88.
13. Armenter, Roc and Koren, Miklos. “A Balls-and-Bins Model of Trade.” American Economic Review, 2014, https://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/aer.104.7.2127.
14. Videos: Trade and External Economies of Scale, Monopolistic Competition and International Trade, Trade and Increasing Returns: Evidence, Paul Romer, Robert Torrens on strategic trade policy, The Economics of Bollywood.

V. Is there a trade and industrialization slowdown?

1. Hausmann, Ricardo, Jason Hwang, and Dani Rodrik. “What You Export Matters.” Journal of Economic Growth, 12, 1, March 2007, 1-25.
2. Rodrik, Dani. “The Future of Economic Convergence.” Harvard Kennedy School, August 2011, RWP11-033.
3. Rodrik, Dani. “Unconditional Convergence in Manufacturing.” Quarterly Journal of Economics, 2012.
4. Rodrik, Dani. “The Perils of Premature Deindustrialization.” Project Syndicate, 11 October 2013.
5. Rodrik, Dani. “Are Services the New Manufactures?” Project Syndicate, October 13, 2014.
6. Davies, Gavyn. “Why world trade growth has lost its mojo.” The Financial Times, January 9, 2015.

VI. Gravity models

1. Anderson, James and Eric van Wincoop.  2004. “Trade Costs” Journal of Economic Literature.
2. Head, Keith. 2011. “Gravity for Beginners.” Presented at US-Canada Border Conference.
3. Donaldson, David. 2011. “Gravity Models.” No Journal—powerpoint.
4. Hummels, David. 2007. “Transportation Costs and International Trade in the Second Era of Globalization.” Journal of Economic Perspectives.
5. Anderson, James and Eric van Wincoop. 2003. “Gravity with Gravitas: A Solution to the Border Puzzle.” American Economic Review.
6. Eaton, Jonathan and Samuel Kortum. 2002. “Technology, Geography, and Trade.” Econometrica.
7. Chaney, Thomas. “The Network Structure of International Trade,” American Economic Review 2014.
8. Video: The Gravity Equation and the Costs of Trade.

VII. Trade in economic history

1. Harrison, Ann and Andres Rodriguez-Clare. 2010. “Trade, Foreign Investment, and Industrial Policy for Developing Countries.” Handbook of Development Economics, Volume 5, Ch 63, also the same is Ann Harrison and Andres Rodriguez-Clare. 2009. “Trade, Foreign Investment, and Industrial Policy for Developing Countries.” NBER Working Paper.
2. Irwin, Douglas. 2002. “Interpreting the Tariff-Growth Correlation of the Late Nineteenth Century.” American Economic Review.
3. Irwin, Douglas. 2002. “Did Import Substitution Promote Growth in the Late Nineteenth Century?” NBER Working Paper.
4. John Nye, “The Myth of Free Trade Britain and Fortress France,” Journal of Economic History, 1991.
5. Irwin, Douglas. 1997. “From Smoot-Hawley to Reciprocal Agreements: Changing the Course of U.S. Trade Policy in the 1930s.” NBER Working Paper.
6. Irwin, Douglas. 1998. “The Smoot-Hawley Tariff: A Quantitative Assessment.” The Review of Economic Statistics.
7. Crowley, Meredith A. and Xi Luo. 2011. “Understanding the Great Trade Collapse of 2008-09 and the Subsequent Trade Recovery.” Journal of Economic Perspectives.
8. Francois, Joseph and Julia Woerz. 2009. “The Big Drop: Trade and the Great Recession.” No Journal, article online.
9. Videos: Corn Law debates, Friedrich List, Robert Torrens on sliding tariffs, The Deindustrialization of India, Tariffs and Growth in the late 19^thCentury, South Korea and Industrial Policy, The Smoot-Hawley Tariff, Why Did Trade Plummet in the Great Recession?

VIII. FDI and multinationals

1. Blonigen, Bruce.  A Review of the Empirical Literature on FDI Determinants, Atlantic Economic Journal, 2005, 33, 4, pp.383-403
2. Ramondo, Natalia and Andres Rodriguez-Clare. 2013. “Trade, Multinational Production, and the Gains from Openness.” Journal of Political Economy, 2013, vol. 121, no. 2.
3. Antras, Pol and Stephen R. Yeaple. 2013. “Multinational Firms and the Structure of International Trade.” NBER Working Paper, it is also Pol Antras and Stephen Yeaple, “Multinational Firms and the Structure of International Trade,” 2013, Handbook of International Economics,Volume 4, http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-444-54314-1.00002-1
4. Cole, Harold L., Jeremy Greenwood, and Juan M. Sanchez. “Why Doesn’t Technology Flow From Rich to Poor Countries?” National Bureau of Economic Research Working Paper, 20856, January 2015.
5. Videos: Basics of multinational corporations, Intra-firm Trade, Intra-industry Trade, Gains from Multinationals, Who Gains from FDI?, Productivity in firms, Foreign investment in India, Competition from foreign retailers, What is a Maquiladora? Introduction to NAFTA, NAFTA and Mexican Agriculture, The Effect of NAFTA on the Mexican Economy.

IX. The politics of trade

1. Grossman, Gene M. and Elhanan Helpman. 1994. “Protection for Sale.” American Economic Review.
2. Goldberg, Pinelopi Koujianou and Giovanni Maggi. 1999. “Protection for Sale: An Empirical Investigation.” American Economic Review.
3. Mayda, Anna Maria and Dani Rodrik. 2005. “What are Some People (and Countries) More Protectionist than Others?” European Economic Review.
4. Grossman, Gene M. and Elhanan Helpman. 1995. “The Politics of Free-Trade Agreements.” American Economic Review.
5. Harrison, Ann and Jason Scorse. 2010. “Multinational and Anti-Sweatshop Activism.” American Economic Review.
6.  Videos: The Political Economy of Tariffs, Does Trade Help the Environment?, Regulation as a Major Trade Barrier, Who Supports Free Trade?, The Cultural Diversity Critique of Markets.

--- 
Enjoy!

Chỉ số cấp phép xây dựng của Việt Nam - Doing Business 2015

Doing Business 2015 - Dealing with construction permits in Vietnam, below is my presentation:

District Competitiveness Index - Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp huyện

My powerpoint presentation on the District Competitiveness Index (DCI - Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp huyện) in Lao Cai city, June 2015:

Kỷ yếu diễn đàn Kinh tế Mùa xuân 2015

Gửi các bạn quan tâm tài liệu Kỷ yếu Diễn đàn Kinh tế Mùa xuân năm 2015:

Tài liệu là tập hợp các bài viết, đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu kinh tế và chính sách công có uy tín tại Việt Nam. Link tải về: Kỷ yếu Diễn đàn Kinh tế Mùa xuân 2015

Mục lục

PHẦN 1

ĐÁNH GIÁ BỔ SUNG KẾT QUẢ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KT-XH NĂM 2014 VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH NĂM 2015

KINH TẾ VIỆT NAM NĂM 2014: TỔNG QUAN VĨ MÔ

PGS.TS. Trần Đình Thiên và các cộng sự - Viện Kinh tế Việt Nam

TÌNH HÌNH KINH TẾ QUÍ I/ 2015 VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN XỬ LÝ CHO 9 THÁNG CÒN LẠI

TS. Lê Đình Ân - Nguyên Giám Đốc Trung tâm thông tin và dự báo KT-XH Quốc gia

KINH TẾ VĨ MÔ 2014: ỔN ĐỊNH VỀ LƯỢNG, TRÌ TRỆ VỀ CHẤT, CHƯA RÕ TƯƠNG LAI

TS. Lê Việt Đức

KINH TẾ VIỆT NAM: GIẢI PHÁP “VƯỢT ĐÁY” VÀ TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG

PGS.TS Nguyễn Chí Hải - Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM)

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA 2014

TS. Trần Văn, Phó Chủ nhiệm - Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội

CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ NĂM 2014 VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO NĂM 2015

TS. Hà Huy Tuấn - Phó Chủ tịch UBGSTC Quốc gia

CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN, KẾT QUẢ, VẤN ĐỀ VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ

TS.Trần Tiến Cường

CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA 2011-2015: ĐIỀU CHỈNH ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH

TS. Vũ Như Thăng - Viện trưởng, Viện CL&CSTC

MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY

TS. Nguyễn Lâm Thành

TS. Nguyễn Anh Phong

THẤT NGHIỆP VÀ VIỆC LÀM – THỰC TRẠNG VÀ THÁCH THỨC

TS. Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội

VẤN ĐỀ THẤT NGHIỆP VÀ VIỆC LÀM:  HIỆN TRẠNG VÀ TRIỂN VỌNG

PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương - Viện Khoa học lao động và xã hội

PHẦN 2

CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH: BIẾN LỜI NÓI THÀNH HÀNH ĐỘNG

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU “ĐỔI MỚI TƯ DUY VÀ THÁO BỎ NÚT THẮT THỂ CHẾ ĐỂ  CHUYỂN MẠNH NỀN KINH TẾ NƯỚC TA SANG KINH TẾ  THỊ TRƯỜNG ĐẦY ĐỦ, HIỆN ĐẠI ”

TS. Nguyễn Đình Cung

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH VÀ TÁC ĐỘNG CỦA THAM NHŨNG VÀ CHI PHÍ PHI CHÍNH THỨC

TS. Lê Đăng Doanh

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH NHÌN TỪ GÓC ĐỘ CẢI CÁCH NỀN HÀNH CHÍNH VÀ TÀI CHÍNH CÔNG

TS.Trần Du Lịch

TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KINH TẾ, GÓP PHẦN XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở NƯỚC TA

PGS.TS. Dương Đăng Huệ - Vụ trưởng Vụ Pháp luật Kinh tế - Dân sự, Bộ Tư pháp

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH NHÌN TỪ GÓC ĐỘ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

PGS TS Bùi Tất Thắng - Viện Chiến lược phát triển

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH VIỆT NAM QUA GÓC NHÌN CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC CUỘC ĐIỀU TRA CHỈ SỐ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH

Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, Giám đốc Dự án Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

TIẾP TỤC CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH - GÓC NHÌN TỪ KHU VỰC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VIỆT NAM –

TS Phạm Ngọc Long - Ủy viên BCH Hiệp Hội DNNVV Việt Nam; Viện trưởng Viện Khoa học Quản trị DNNVV;

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH NHÌN TỪ GÓC ĐỘ TIẾP CẬN NGUỒN LỰC VÀ THỊ TRƯỜNG

TS. Lê Hồng Nhật - Trường Kinh Tế - Luật, ĐHQG HCM

PGS.TS. Nguyễn Tiến Dũng - Trường Kinh Tế - Luật, ĐHQG HCM

CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH: GIẢI PHÁP CỤ THỂ, QUYẾT LIỆT TRONG KHÂU THỰC HIỆN

PGS.TS. Ngô Trí Long

MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH TẠI VIỆT NAM THỰC TRẠNG & KHUYẾN NGHỊ

TS. Phạm Huy Hùng - Ủy viên Ủy ban kinh tế

NHẬN DIỆN NHỮNG THÀNH CÔNG VÀ BẤT CẬP TRONG CẢI CÁCH MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ Ở VIỆT NAM

TS.Nguyễn Minh Phong - Báo Nhân Dân

Nguyễn Trần Minh Trí - Viện Kinh tế &chính trị thế giới

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ CÔNG NHẰM CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ DOANH TẠI VIỆT NAM

PGS. TS Nguyễn Văn Trình - Giám đốc Học viện Cán bộ TP.HCM

THỰC HIỆN CUỘC CÁCH MẠNG KHỞI NGHIỆP KINH DOANH TẠI VIỆT NAM, XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN 2 TRIỆU DOANH NGHIỆP KINH DOANH CÓ HIỆU QUẢ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2025

CEO.Đặng Đức Thành - Chủ nhiệm Câu lạc bộ các Nhà Kinh tế (VEC); Ủy viên Ban chấp hành phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam (VCCI)

CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ QUY TRÌNH LẬP QUY TẠI VIỆT NAM

Phan Vinh Quang

CHẤT KỸ TRỊ TRONG QUẢN TRỊ NHÀ NƯỚC VỚI MỤC TIÊU CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

Vũ Hoài Bắc - Chủ tịch Công ty tư vấn GHC

ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH TẠI VIỆT NAM TỪ GÓC NHÌN CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CHÂU ÂU

Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam

ĐÁNH GIÁ CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ NHẬT BẢN ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH TẠI VIỆT NAM

Atsusuke KAWADA - Trưởng đại diện văn phòng JETRO Hà Nội; Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam

Thuế thu nhập cá nhân mới & ảnh hưởng đến các hộ kinh doanh (2)

Phần 1 của bài viết: Link
-----------------------------------

Hộ kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ tại Hội An.    Ảnh: Huy Nguyen

Một số đánh giá bán đầu về ảnh hưởng của quy định mới (tiếp)

Tăng thuế thu nhập cá nhân của các hộ kinh doanh có doanh thu trung bình; tính hài hòa về lợi ích của các đối tượng chịu thuế giảm đi

Bên cạnh những điểm tích cực kể trên, quy định mới về tính thuế thu nhập cá nhân cũng bộc lộ những hạn chế. Các cơ quan chức năng dường như chưa tính hết được những hệ lụy đằng sau quy định đó mà cụ thể là lợi ích của nhiều hộ kinh doanh cá thể đang bị ảnh hưởng rõ ràng.

Bất lợi về ngưỡng doanh thu tính thuế

Cá nhân, hộ kinh doanh có thu nhập từ 100 triệu đồng/ năm hoặc tương đương 8,4 triệu đồng/tháng thì mới bắt đầu đóng thuế thu nhập cá nhân. Quy định này vẫn được giữ nguyên mà không có thay đổi. Với cách tính mới, kinh doanh có doanh thu từ 8,4 triệu đồng/tháng hoặc tương đương 280.000 đồng/ngày là sẽ phải đóng thuế thu nhập cá nhân.

Ngưỡng doanh thu tính thuế này sẽ không có gì khác với cách tính cũ trong trường hợp đối tượng nộp thuế không được giảm trừ gia cảnh. Tuy nhiên, thực tế người nộp thuế thường thuộc diện giảm trừ gia cảnh với các khoản giảm trừ khác nhau (chẳng hạn: giảm trừ gia cảnh cho bản thân, giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc). Nếu chủ hộ kinh doanh được giảm trừ gia cảnh cho bản thân (mức D = 9 triệu đồng/tháng) thì để phát sinh nghĩa vụ nộp thuế, thu nhập chịu thuế (ký hiệu Rxs) phải lớn hơn 9.

Bảng 1 mô tả ngưỡng doanh thu phát sinh nghĩa vụ nộp thuế theo các tính cũ và mới. Dễ thấy rằng, cách tính cũ có lợi hơn cho các hộ kinh doanh vì ngưỡng doanh thu cao hơn nhiều mới phải bắt đầu nộp thuế thu nhập cá nhân. Ví dụ, các hộ kinh doanh phân phối hàng hóa trước kia khi doanh thu từ 128,57 triệu đồng/tháng trở lên mới phải nộp thuế. Trong khi từ năm 2015, cứ đạt doanh thu từ 8,4 triệu đồng/tháng là phát sinh nghĩa vụ.

Bảng 1. So sánh ngưỡng doanh thu phát sinh nghĩa vụ nộp thuế (*)

(*) Giả định mức giảm trừ là 9 triệu đồng/tháng

Sự khác biệt này còn lớn hơn đáng kể nếu như đối tượng nộp thuế có các khoản giảm trừ nhiều hơn. Chẳng hạn, nếu chủ hộ kinh doanh phân phối hàng hóa có 2 con nhỏ là người phụ thuộc thì ngưỡng doanh thu phát sinh nghĩa vụ nộp thuế sẽ là: (9 + 3,6 x 2) / 7% = 231,43 (triệu đồng/tháng).

Kinh doanh có doanh thu nhỏ đóng thuế nhiều hơn

Một bất lợi khác cho hộ kinh doanh có doanh thu nhỏ là mức thuế phải nộp sẽ tăng lên ở mỗi mức doanh thu so với cách tính cũ. Mức chênh lệch nhiều hay ít phụ thuộc vào nhóm hoạt động ngành nghề và giá trị doanh thu.

Bằng cách tính toán các mức thuế thu nhập cá nhân tương ứng với mỗi giá trị doanh thu theo cách tính cũ và cách tính mới, chúng ta có thể tính được được chênh lệch mức thuế thu nhập cá nhân mới so với cũ.

Nếu lấy giá trị thuế thu nhập cá nhân phải nộp theo cách tính mới trừ đi giá trị thuế thu nhập cá nhân phải nộp theo cách tính cũ chúng ta có được kết quả như Bảng 2.

Cách tính thuế thu nhập cá nhân mới không có lợi cho các hộ kinh doanh nhỏ. Dựa trên các tính toán ở Bảng 2, hộ kinh doanh thuộc nhóm 2 (ví dụ: dịch vụ ăn uống, giải khát) sẽ đóng thuế nhiều hơn trước nếu doanh thu hàng tháng dưới 84 triệu đồng. 

Các hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 (ví dụ: kinh doanh nhà nghỉ, nhà trọ) có mức doanh thu hàng tháng dưới 214 triệu đồng cũng sẽ đóng nhiều thuế hơn theo cách tính mới. 

Các hộ sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu (nhóm 4) và hộ kinh doanh, phân phối, cung cấp hàng hóa (nhóm 1) sẽ chỉ được lợi từ cách tính mới khi doanh thu hàng tháng tương ứng vượt ngưỡng khoảng 246 và 382 triệu đồng. 

Như vậy, cách tính thuế thu nhập cá nhân mới dường như đem lại lợi ích cho các hộ kinh doanh quy mô lớn mà “bỏ quên” lợi ích của các hộ kinh doanh quy mô nhỏ và vừa. Chính vì thế, hài hòa lợi ích của đối tượng nộp thuế là điều mà lần sửa đổi quy định về thuế mới nhất này chưa làm được.

Bảng 2. Chênh lệch của mức thuế thu nhập cá nhân phải nộp theo cách tính mới so với cách tính cũ 

(đơn vị: triệu đồng/tháng)

Nếu mức chênh lệch đạt giá trị âm thì bắt đầu có lợi từ cách tính thuế thu nhập cá nhân mới

Công bằng cho người kinh doanh?

Cách tính thuế thu nhập cá nhân mới tạo ra động cơ thúc đẩy hộ kinh doanh (có đăng ký nhưng chưa thực hiện đúng pháp luật về kế toán, hóa đơn chứng từ) đứng trước hai lựa chọn.

Thứ nhất, thành lập doanh nghiệp là giải pháp để được hạch toán chi phí. Nhiều ý kiến cho rằng, hộ kinh doanh nếu có thể thì nên chuyển sang thành lập doanh nghiệp vì như vậy sẽ được trừ đi chi phí. Công ty chỉ phải đóng thuế thu nhập dựa trên phần tiền còn lại sau khi đã trừ đi chi phí. Và nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí (lỗ) thì sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng như hai mặt của một đồng xu, hình thức công ty cũng có những mặt hạn chế nhất định so với mô hình hộ kinh doanh cá thể. Thông thường, các công ty sẽ phải tuân thủ đầy đủ các quy định về kế toán, chứng từ và chi phí kê khai phải hợp lý, hợp lệ. Việc tuân thủ những quy định này chắc chắn phức tạp hơn nhiều so với việc nộp thuế khoán và chi phí để thực hiện cũng cao hơn. Đó là chưa kể, chuyển sang thành doanh nghiệp cũng đòi hỏi chủ hộ kinh doanh phải đi đăng ký, xin giấy tờ, thủ tục từ đầu chứ không hề đơn giản.

Lựa chọn thứ hai là tăng giá cung cấp hàng hóa, dịch vụ để bù đắp mức thuế cao hơn. Đây là một phản ứng có phần tiêu cực nhưng không phải là không thể xảy ra. Giá cho thuê nhà trọ là ví dụ rõ ràng nhất của hệ lụy do quy định thuế mới đem lại. Với việc chỉ các hộ kinh doanh nhà trọ có doanh thu khoảng trên 214 triệu đồng/tháng mới có lợi từ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân, các chủ nhà trọ doanh thu thấp hơn ngưỡng 214 triệu đồng sẽ có động cơ để tăng giá thuê nhà. Người chịu thiệt thòi cuối cùng sẽ là những người đi thuê như công nhân, sinh viên – những đối tượng thường có thu nhập thấp trong xã hội. Vấn đề tương tự cũng diễn ra với các hoạt động kinh doanh xây dựng, vận tải, dịch vụ ăn uống… mà có lẽ sẽ “âm thầm” tạo nên tình trạng tăng giá trong năm 2015. Cơ quan chủ trương sửa đổi luật và các đại biểu Quốc hội khi thông qua luật dường như đã không thể nào tưởng tượng được quy mô của hệ lụy như thế. Họ không lường được hết việc sửa đổi một điều khoản ngắn trong Luật lại dẫn tới những ảnh hưởng sâu rộng đến các hộ kinh doanh và có khả năng là nhiều người dân thu nhập thấp.

Những người làm luật cũng sẽ đứng trước câu hỏi về tính công bằng cho người kinh doanh. Thực tế cho thấy với các hình thức kinh doanh buôn bán nhỏ chuyện thực hiện nghĩa vụ thuế là rất phức tạp. Tình trạng hộ cá thể có kinh doanh nhưng không đăng ký, không nộp thuế là tương đối phổ biến dù những hộ này có thể kiếm được doanh thu cao hơn ngưỡng bắt đầu đóng thuế. Trong khi đó, những hộ có đăng ký kinh doanh dù làm ăn dù có khó khăn đi chăng nữa thì vẫn phải đóng thuế đầy đủ và chịu ảnh hưởng thường xuyên từ việc thay đổi chính sách thuế. Nhiều người gọi đây là kiểu quản lý “nắm kẻ có tóc” của ngành thuế. Do đó, đảm bảo tính công bằng giữa những hộ kinh doanh là vấn đề mà chính sách thuế cần cân nhắc.

Kết luận

Quy định mới về cách tính thuế thu nhập cá nhân tại Điều 2, Khoản 4 Luật số 71/2014/QH13 được xem là giải pháp giúp giảm tải gánh nặng của cơ quan quản lý thuế trong việc thu thuế các cá nhân, hộ kinh doanh. Quy định mới giúp quá trình tính mức thuế nộp được đơn giản và phần nào đảm bảo tính minh bạch của thủ tục thuế. 

Tuy nhiên, mặt trái của quy định mới lại là vấn đề gây nhiều quan ngại cho các cá nhân, hộ kinh doanh; đặc biệt là các đối tượng kinh doanh có doanh thu nhỏ & trung bình. Không chỉ ngưỡng doanh thu phát sinh nghĩa vụ thuế thực tế giảm đi mà mức thuế thu nhập cá nhân phải đóng cũng đã tăng lên ở nhiều mức doanh thu so với trước kia. Cách tính thuế mới chỉ bắt đầu có lợi cho người nộp thuế khi họ vượt qua một mức doanh thu nhất định, thường mức doanh thu đó tương đối lớn so với bình quân doanh thu của nhóm ngành họ đang kinh doanh. Nói cách khác, quy định mới về thuế thu nhập cá nhân dường như đang “bảo vệ người giàu” hơn là giúp đỡ “người nghèo”. 

Hệ lụy từ việc thông qua cách tính thuế thu nhập cá nhân mới có thể sẽ không chỉ dừng lại ở đó. Nhiều người lao động thu nhập thấp như công nhân, người làm thuê có thể gián tiếp ảnh hưởng bởi việc thay đổi quy định về thuế thu nhập cá nhân.

---

[1] Tác giả chia nhóm hoạt động ngành nghề “Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu” thành 2 nhóm nhỏ: Nhóm thứ nhất không bao gồm hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp. Nhóm thứ hai gồm riêng các hoạt động này.

Thuế thu nhập cá nhân mới & ảnh hưởng đến các hộ kinh doanh (1)

Năm 2015 là một năm có nhiều sự thay đổi về chính sách thuế với các cơ sở sản xuất kinh doanh nói chung và với các hộ kinh doanh cá thể nói riêng. Thông qua Luật số 71/2014/QH13 Sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế mà đã có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2015, các cơ quan Nhà nước muốn đẩy mạnh việc cải cách hiệu quả các thủ tục thuế.

Bài viết này đưa ra một số đánh giá khái quát ban đầu để chứng minh rằng quy định tính thuế thu nhập cá nhân mới một mặt giúp đơn giản hóa các thủ tục thuế, giảm gánh nặng cho cơ quan quản lý thuế nhưng mặt khác lại làm tăng mức thuế phải nộp của các hộ kinh doanh có doanh thu trung bình, dẫn đến việc không hài hòa được lợi ích của các đối tượng nộp thuế. 

Những phân tích trong bài viết chỉ giới hạn với đối tượng là hộ kinh doanh có đăng ký nhưng chưa thực hiện đúng pháp luật về kế toán, hóa đơn chứng từ. Phương thức thực hiện đánh giá là so sánh   giữa cách tính mới và cách tính cũ  về thuế thu nhập cá nhân phải nộp tương ứng với các mức doanh thu và nhóm hoạt động ngành nghề chính.

Quy định mới về nộp thuế thu nhập cá nhân với cá nhân, cơ sở kinh doanh

1. Cá nhân kinh doanh nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu đối với từng lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh.  

2. Doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền hoa hồng, tiền cung ứng dịch vụ phát sinh trong thời kỳ tính thuế từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.. 

Trường hợp cá nhân kinh doanh không xác định được doanh thu thì cơ quan thuế có thẩm quyền ấn định doanh thu theo quy định của pháp luật về quản lý thuế. 

3. Thuế suất:  

a) Phân phối, cung cấp hàng hóa:    0,5%  

b) Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu:     2%  

Riêng hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp:     5%  

c) Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu:      1,5%  

d) Hoạt động kinh doanh khác:     1%

Theo quy định cũ, cá nhân và hộ kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm (tương đương với 8,4 triệu đồng/tháng) bắt đầu thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân. Căn cứ tính thuế đối với thu nhập từ kinh doanh là thu nhập tính thuế và thuế suất.  Thuế suất áp dụng theo Biểu thuế lũy tiến từng phần gồm có 7 bậc tương ứng với từng mức thu nhập tính thuế. Thu nhập tính thuế là phần còn lại sau khi lấy thu nhập chịu thuế trừ đi các khoản giảm trừ. Thu nhập chịu thuế lại bằng doanh thu nhân với tỷ lệ chịu thuế ấn định cho từng nhóm hoạt động ngành nghề.

T = (R x s – D) x t₀ – a                         (1)

Trong đó: T: Mức thuế thu nhập cá nhân phải nộp

R: Doanh thu từ kinh doanh

s: Tỷ lệ chịu thuế ấn định cho từng nhóm hoạt động ngành nghề

D: Các khoản giảm trừ (gồm giảm trừ gia cảnh bản thân, giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc)

t₀: Thuế suất từng phần cho mức thu nhập tính thuế (R x s – D)

a: Giá trị tương ứng với mức thuế suất t₀ (áp dụng theo công thức tính thuế rút gọn) [1]

Quy định mới vẫn giữ nguyên mức khởi điểm bắt đầu nộp thuế thu nhập cá nhân từ 8,4 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên cách tính thuế thu nhập cá nhân hiện hành đã thay đổi rất nhiều. Thuế suất không còn áp dụng theo biểu thuế lũy tiến từng phần nữa mà chuyển sang áp dụng biểu thuế suất toàn phần. Mức thuế thu nhập cá nhân phải nộp bẳng doanh thu nhân thuế suất toàn phầncho từng nhóm hoạt động ngành nghề.

T = R x t₁                            (2)

Trong đó: T: Mức thuế thu nhập cá nhân phải nộp

               R: Doanh thu từ kinh doanh

               t₁: Thuế suất toàn phần tương ứng với nhóm hoạt động ngành nghề

Một số đánh giá bán đầu về ảnh hưởng của quy định mới

Cách tính mới có lợi cho cơ quan thuế

Điều dễ nhận thấy được ngay khi so sánh giữa cách tính thuế thu nhập cá nhân mới với cách cũ là sự phức tạp đã bị loại bỏ. Nếu như cách tính cũ phải trải qua ba thao tác phân chia: (i) theo nhóm hoạt động ngành nghề, (ii) theo diện được giảm trừ, và (iii) theo mức thu nhập tính thuế; thì cách làm mới đơn giản hóa đi rất nhiều khi chỉ căn cứ vào doanh thu và thuế suất.

Cách tính mới rất có lợi cho cơ quan thuế vì các bước tính toán phiền hà trước kia đã không còn nữa. Việc tính toán có thể thực hiện nhanh và cũng thuận tiện cho các hộ kinh doanh tự tính toán được mức thuế phải nộp (Hình 1).

Hơn nữa, cách tính thuế thu nhập cá nhân theo kiểu cũ cũng dễ dẫn tới nguy cơ có những thương lượng ngầm giữa cán bộ thuế với chủ hộ kinh doanh trong việc xác định diện giảm trừ thuế thu nhập cá nhân. Điều này có thể khắc phục được qua cách tính mới.

Hình 1. Cách tính thuế thu nhập cá nhân mới đơn giản hơn nhiều so với cách cũ

Theo Bản thuyết minh chi tiết mà Chính Phủ trình tới Quốc hội làm cơ sở cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều tại các luật về thuế thì những thay đổi nhằm “tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế và giảm gánh nặng quản lý đối với cơ quan thuế”, lý do được đưa ra là bởi “[…] công tác quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh nói chung hiện nay rất phức tạp, tiêu tốn nhân lực nhưng không hiệu quả. Tổng số thu từ nhóm hộ, cá nhân kinh doanh chỉ chiếm khoảng 2% tổng thu (trừ dầu) nhưng tổng số nhân lực ngành thuế để quản lý đối tượng này lên đến 60%”. Trên khía cạnh đảm bảo tính thuận tiện, dễ thực hiện cho cán bộ thuế và tính minh bạch của công tác thu thuế thì sửa đổi mới nhất trong quy định về thuế thu nhập cá nhân nhìn chung đã đáp ứng được yêu cầu đặt ra.

[Còn tiếp] - Phần 2: Link

---

[1] Về phương pháp tính thuế rút gọn đề nghị xem chi tiết tại phần Phụ lục 01/PL-TNCN ban hành kèm theo Thông tư số 111/2013/TT-BTC ngày 15/08/2013. Công thức tính: Thuế thu nhập cá nhân = thuế suất x thu nhập tính thuế - giá trị a. Trong đó: giá trị a nhận giá trị 0 nếu t = 5%, a = 0,25 nếu t = 10%, a = 0,75 nếu t = 15%, …., a = 9,85 nếu t = 35%.

Một số vấn đề về chính sách quản lý thị trường vàng

Trong chương trình Dân hỏi – Bộ trưởng trả lời trên truyền hình tối 5/5, thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Văn Bình có nêu ra quan điểm tiếp cận của các chính sách với thị trường vàng. Cách tiếp cận ấy nếu nếu tóm tắt lại thì có thể thấy Ngân hàng Nhà nước đang nhằm từng bước hướng tới các mục tiêu: (i) đầu tiên là xây dựng một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ để quản lý thị trường vàng; (ii) tiến tới chấm dứt hoạt động huy động và cho vay vốn bằng vàng của tổ chức tín dụng; và (iii) cuối cùng sẽ chuyển hoàn toàn quan hệ huy động, cho vay vốn bằng vàng sang quan hệ mua, bán vàng miếng.

Tuy nhiên, mục tiêu là như vậy nhưng cách thực hiện của Ngân hàng Nhà nước không khỏi khiến nhiều chuyên gia và người quan tâm cảm thấy thắc mắc.  Sau những phiên đấu thầu, những vấn đề trong chính sách quản lý thị trường vàng ngày càng bộc lộ. Việc đấu thầu vàng phải chăng chỉ giúp các ngân hàng “tất toán” trạng thái vàng? Tại sao Ngân hàng Nhà nước lại phải làm thế? Việc này có bắt nguồn từ sai lầm trước đây của Ngân hàng Nhà nước hay không? Hơn nữa, mục tiêu cuối cùng là chống vàng hoá, ổn định vĩ mô liệu có đạt được khi mà vàng từ dự trữ ngoại hối của quốc gia, tức vàng tiền tệ được đem ra bán rộng rãi ra bên ngoài sau các phiên đấu giá?

Ngân hàng Nhà nước kỳ vọng mọi thứ sẽ đi đúng hướng sau thời điểm hoàn toàn chấm dứt nghiệp vụ huy động – cho vay vàng của các tổ chức tín dụng vào 30/6/2013. Điều này cho thấy họ chấp nhận những vấn đề trong ngắn hạn để tập trung cho mục tiêu lâu dài hơn. Dù vậy, cách làm của Ngân hàng Nhà nước vẫn chưa đủ thuyết phục được dư luận.

Bài viết sau của nhà báo Nguyễn Vạn Phú sẽ phản biện một số vấn đề liên quan tới chính sách quản lý thị trường vàng:

-----

Sự thật đằng sau việc NHNN liên tục bán vàng

Nói “sự thật” cho kêu vậy chứ đến nay hầu như ai cũng rõ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) bán vàng thông qua các phiên đấu thầu là nhằm giúp các ngân hàng thương mại tất toán trạng thái vàng. Vấn đề là vì sao NHNN phải làm như vậy?

Dùng chữ “tất toán” với “trạng thái” có thể gây khó hiểu. Nói theo kiểu đơn giản hóa, là trước đây ngân hàng thương mại huy động vàng của dân về hoặc đem cho vay lại, hoặc bán ra lấy tiền kinh doanh nay phải mua vàng để trả lại cho dân. Cho nên về mặt kỹ thuật có hai loại trạng thái: trạng thái cho vay và huy động và trạng thái kinh doanh. Cái đầu đã có lâu rồi còn cái sau mới có từ cuối năm 2011 và có phần trách nhiệm rất lớn của NHNN.

Đã làm thì phải chịu

Nếu nhớ lại, vào ngày 6-10-2011, NHNN thành lập nhóm G5+1, tức gồm năm ngân hàng thương mại (ACB, Đông Á, Techcombank, Eximbank và Sacombank) cộng với SJC với mục đích bình ổn giá vàng. Các ngân hàng này được chuyển đổi tối đa 40% số vàng tồn quỹ đã huy động của dân từ trước thành tiền mặt, tức bán vàng ồ ạt ra thị trường dưới danh nghĩa bình ổn giá theo yêu cầu của NHNN mặc dù trước đó đã có nhiều văn bản yêu cầu chấm dứt việc huy động vàng, cho vay bằng vàng...

Ngày đầu tiên bán ra 5 tấn và chỉ trong một tuần 10 tấn vàng đã được bán ra, sau đó lên 16 tấn (giá lúc đó khoảng 44-45 triệu/lượng, chênh lệch so với giá vàng thế giới chừng 1 triệu đến 1,5 triệu đồng).

Trên nguyên tắc, các ngân hàng này bán ra bao nhiêu vàng thì phải mua vào bấy nhiêu vàng trên tài khoản ở nước ngoài. Lúc đó ngân hàng nào được chọn cũng “phấn khởi” vì kiếm lãi dễ dàng. Nói là chỉ được bán 40% vàng tồn quỹ nhưng chắc chắn có tình trạng lấy vàng ở các ngân hàng khác về bán bởi lúc đó nhiều ngân hàng không nằm trong G5+1 vẫn nâng lãi suất huy động vàng lên cao, có khả năng đưa vàng cho G5+1 bán, lấy tiền về kinh doanh. Lãi suất huy động vàng được nâng lên cao từ 2% đến 3%, và trên nguyên tắc họ bị cấm huy động vàng nhưng vẫn huy động được theo kiểu giữ hộ. Nhiều nguồn tin nói người dân mua vàng về lại đem vào ngân hàng gởi hưởng lãi, ngân hàng lại tiếp tục bán ra. Tổng số vàng bán ra trong đợt bình ổn giá này là bao nhiêu, không rõ nhưng chắc chắn cao hơn con số 16 tấn, có lẽ vào khoảng 25 tấn như một số nguồn cho biết.

Ai nấy cứ tưởng giá vàng sẽ giảm, lúc đó họ sẽ mua lại vàng để bù lại chỗ đã bán ra hoặc cùng lắm thì nhập vàng từ tài khoản vàng ở nước ngoài về.

Không ngờ NHNN không cho nhập vàng vật chất, dành lấy vị thế độc quyền vàng, giá vàng thế giới lại tăng tiếp mãi cho đến gần đây mới giảm. Vậy là từ đó đến nay các ngân hàng liên tục mua vàng vào để tất toán trạng thái và chịu lỗ nặng. Đông Á cho biết lỗ trên 137 tỷ đồng do phải tất toán tài khoản vàng, ACB lỗ đến 1.800 tỷ đồng mới tất toán xong trạng thái. Eximbank cũng lỗ vài trăm tỷ đồng. Đó là chưa kể vàng trên tài khoản nước ngoài nay cũng lỗ vì mua với giá cao nay giá giảm mạnh.

Một người rành hoạt động kinh doanh vàng kiểu này cho rằng, do liên đới chịu trách nhiệm nên NHNN nay phải tìm cách bán vàng cho các ngân hàng thôi. Có người cho rằng các ngân hàng đã tất toán trạng thái kinh doanh vàng nay chỉ còn trạng thái cho vay và huy động vàng mà thôi. Dù sao đi nữa, vàng bán ra bao nhiêu là các ngân hàng mua hết chính vì nhu cầu tất toán đó.

Thử đặt mình vào vị trí của NHNN thì thấy nếu NHNN bán với giá thấp (gần bằng giá quốc tế) thì thiệt hại cho dự trữ quốc gia, lại mang tiếng hỗ trợ cho lợi ích nhóm; cho ngân hàng thương mại nhập khẩu thì phải bán đô-la cho họ với giá chính thức, cũng thiệt hại cho dự trữ ngoại hối. Nhưng thế thì phải nói thật, trình bày cho người dân nắm rõ chứ đừng loanh quanh lúc nói thế này lúc nói thế khác.

Thật ra, nếu NHNN lên tiếng thừa nhận sai lầm vào thời điểm yêu cầu G5+1 bán vàng bình ổn rồi làm đúng cam kết là cho các ngân hàng này nhập vàng từ tài khoản nước ngoài thì đã giải quyết được vấn đề một cách khéo léo hơn nhiều. Đằng này NHNN chọn cách giải thích vòng vo, đòi độc quyền vàng và đích thân bán vàng như một tổ chức kinh doanh. Hành động đó đã có những tác hại sẽ nói kỹ ở phần hai.

Vàng tiền tệ và vàng phi tiền tệ

Người ta thường phân vàng thành hai loại:

Vàng tiền tệ: Theo định nghĩa của các tổ chức tài chính quốc tế thì đây là loại vàng ngân hàng trung ương đưa vào dự trữ ngoại tệ. Tất cả các loại vàng còn lại là vàng phi tiền tệ. Tuy nhiên trong trường hợp Việt Nam, nhiều nhà kinh tế cho rằng cần phải xem vàng miếng do các ngân hàng thương mại huy động từ người dân, trả lãi cho họ, rồi đem cho vay cũng là vàng tiền tệ. Thậm chí vàng được đem ra để làm phương tiện thanh toán vào những năm trước cũng là vàng tiền tệ.

Vàng phi tiền tệ: Gồm cả vàng của người dân mua về làm trang sức, cất giữ như một phương tiện lưu trữ giá trị, hay vàng dùng trong công nghiệp.

Trước đây, NHNN đã làm đúng khi cố gắng hạn chế loại vàng tiền tệ, như không cho ngân hàng thương mại huy động vốn bằng vàng, không cho phép cho vay vốn bằng vàng, không được chuyển đổi vàng cất giữ dùm người dân thành tiền để kinh doanh. Nhà nước cũng dần dần xóa bỏ được thói quen dùng vàng làm phương tiện thanh toán, hiện nay ngay cả mua bán nhà, ít ai tính bằng vàng nữa. Lý do là khi tồn tại vàng tiền tệ trong nền kinh tế, xem như lượng tiền lưu thông bị thay đổi, bị khuếch đại lên, mà sự thay đổi, biến động đó không nằm trong vòng kiểm soát của NHNN nên dễ xảy ra biến động tỷ giá, lãi suất…

Có lẽ phần ở trên ai cũng thấy và ai cũng đồng ý. Chính Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình cũng nói vàng là ngoại tệ.

Thế thì chỉ vì lý do như ở phần một mà NHNN lại lấy vàng từ dự trữ ngoại hối của quốc gia, tức vàng tiền tệ đem ra bán rộng rãi ra bên ngoài. Có phải Ngân hàng Nhà nước đang đi ngược lại chủ trương chống “vàng hóa” của mình? Có phải Ngân hàng Nhà nước đang pha loãng lượng tiền lưu thông bằng ngoại tệ, một yếu tố nằm ngoài sự kiểm soát của chính mình?

Quản lý dự trữ ngoại hối là một công tác quan trọng, không thể khinh suất bán hết vàng dự trữ trong khi các nước đã từng nâng tỷ lệ vàng dự trữ lên trong những năm qua. Bán như thế thì tỷ lệ vàng trong dự trữ ngoại hối sẽ giảm xuống còn bao nhiêu?

Việc Ngân hàng Nhà nước bán vàng tiền tệ ra thị trường như thế dẫn đến những hệ lụy:

- Hút tiền đồng về trong khi thị trường vẫn đang thiếu thanh khoản, dư nợ tín dụng tăng không đáng kể, đi ngược lại nỗ lực giảm lãi suất của thị trường.

- Làm giảm dự trữ ngoại hối trong bối cảnh xuất siêu chưa bền vững, vẫn còn nguy cơ nhập siêu lớn.

- Thay vì tìm cách huy động vàng trong dân như từng chủ trương, nay lại đưa vàng về cho dân cất dưới nệm.

Chính vì thế nhiều chuyên gia đã tiên đoán việc đấu thầu vàng như hiện nay sẽ không kéo dài được lâu, sẽ phải sớm chấm dứt.

Ở đây có câu hỏi nhiều người đặt ra: vì sao có sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng quốc tế cao như thế mặc cho NHNN bán ra thị trường trên 15 tấn vàng? Lý do thì có nhiều nhưng một chuyên gia về vàng đưa ra một lý do mà tôi cho là chính xác nhất: Chừng nào NHNN còn độc quyền về vàng chừng đó giá sẽ còn chênh lệch như thế bởi độc quyền đồng nghĩa với khó mua nên dẫn đến tâm lý găm giữ vàng, ai có đều lo thủ thế nắm giữ chứ không bán ra, làm sao giá không chênh lệch cho được.

Khi NHNN nói và làm sai luật

Nghị định 86 về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước quy định: Dự trữ ngoại hối nhà nước bao gồm “vàng tiêu chuẩn quốc tế”. Điều 10 còn nói rõ hơn: “Vàng của Quỹ dự trữ ngoại hối phải là vàng tiêu chuẩn quốc tế”.

Nghị định 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng quy định: “Vàng miếng là vàng được dập thành miếng, có đóng chữ, số chỉ khối lượng, chất lượng và ký mã hiệu của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cho phép sản xuất hoặc vàng miếng do Ngân hàng Nhà nước tổ chức sản xuất trong từng thời kỳ”.

Trong hai văn bản này hoàn toàn không có dòng chữ nào về vàng thương hiệu quốc gia, không đề cập đến nhãn hiệu SJC.

Ngay chính Ngân hàng Nhà nước, trong một văn bản gần đây nhất, vẫn khẳng định:

- Nhà nước công nhận quyền nắm giữ, mua, bán tất cả các thương hiệu vàng miếng hợp pháp của người dân, không có sự phân biệt đối xử và không hạn chế lưu thông các thương hiệu vàng miếng khác SJC.

- Nghị định 24 và các quy định khác của pháp luật không có quy định nào bắt buộc phải chuyển đổi các loại vàng miếng khác sang vàng miếng SJC.

Khi ra Thông tư 16, hướng dẫn thi hành Nghị định 24, Ngân hàng Nhà nước cũng chưa đề cập đến thương hiện vàng quốc gia cũng như nhãn hiệu SJC.

Đến Thông tư 06, hướng dẫn hoạt động mua, bán vàng miếng trên thị trường trong nước thì Ngân hàng Nhà nước mới quy định loại vàng miếng được giao dịch mua bán: “Ngân hàng Nhà nước mua, bán vàng miếng hàm lượng 99,99%, loại 01 (một) lượng do Ngân hàng Nhà nước tổ chức sản xuất hoặc đã cho phép sản xuất trong các thời kỳ”. Cũng không có cụm từ “thương hiệu vàng quốc gia” hay “SJC”.

Trong lúc đó, phát biểu trước Quốc hội vào ngày 25-11-2012, Thống đốc Nguyễn Văn Bình nói “Nhà nước sẽ độc quyền về sản xuất vàng miếng và trước mắt, SJC sẽ là thương hiệu vàng của Ngân hàng Nhà nước”.

Trước đó vào ngày 4-7-2012, Phó Thống đốc Lê Minh Hưng cũng cho báo chí biết “Ngân hàng Nhà nước đã báo cáo Chính phủ và thống nhất với UBND TPHCM quyết định lựa chọn thương hiệu vàng miếng SJC là thương hiệu vàng miếng của Nhà nước”.

Như vậy luật từ nghị định đến thông tư không đề cập, chỉ có lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước phát biểu một cách chính thức về SJC đã gây ra không biết bao nhiêu là tốn kém, phiền toái và lộn xộn.

- Chỉ tính riêng việc tạm xuất vàng bốn số chín phi SJC rồi nhập lại vàng nguyên liệu cũng bốn số chín về để dập thành vàng SJC, đã lãng phí biết bao nhiêu công sức và chi phí.

- Chênh lệch giá giữa vàng SJC và vàng phi SJC ngày càng lớn cũng do những tuyên bố và cách làm này.

Như vậy rõ ràng NHNN cần phải làm hai việc để chấm dứt sự bất ổn chung quanh vàng.

- Chấm dứt việc bán vàng từ nguồn dự trữ quốc gia vì góp phần tạo nên tình trạng vàng hóa và làm giảm dự trữ ngoại hối quốc gia. Tìm con đường khác để buộc các NHTM tất toán vàng, trả lại cho dân.

- Lãnh đạo NHNN lên chính thức đính chính phát biểu của mình để nói rõ không chọn SJC làm thương hiệu vàng quốc gia.

Chỉ cần làm hai điều đó, tôi nghĩ cũng đã ổn định được thị trường.